Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đang được đánh giá là một bước ngoặt mang tính lịch sử, không chỉ đối với ngành giao thông mà còn với toàn bộ cấu trúc phát triển kinh tế – đô thị của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới. Theo lãnh đạo Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), đây không đơn thuần là một công trình hạ tầng, mà là cú hích buộc ngành đường sắt phải tái cấu trúc toàn diện để bước sang một chu kỳ phát triển mới.

Tái cơ cấu để không bỏ lỡ thời cơ đầu tư

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2026 của VNR, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn nhấn mạnh, trong bối cảnh hạ tầng giao thông được xác định là động lực tăng trưởng dài hạn, ngành đường sắt cần một cuộc “đại phẫu” về tổ chức và mô hình hoạt động. Việc hoàn thiện Đề án cơ cấu lại VNR giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035, được xem là nhiệm vụ then chốt nhằm giúp doanh nghiệp đủ năng lực tham gia các dự án quy mô lớn, đặc biệt là tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam.

Theo định hướng này, VNR sẽ từng bước chuyển đổi sang mô hình tập đoàn, tinh gọn bộ máy, đồng thời nâng cao năng lực quản trị, tài chính và sử dụng hiệu quả tài sản nhà nước. Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành liên quan đang phối hợp xây dựng các cơ chế tài chính đặc thù, tạo hành lang pháp lý để ngành đường sắt chủ động hơn trong việc huy động nguồn lực và triển khai dự án.

Nền tảng tài chính cho giai đoạn phát triển mới

Bất chấp những khó khăn do thiên tai, mưa lũ và biến động kinh tế, hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành đường sắt trong năm 2025 vẫn ghi nhận kết quả tích cực. Doanh thu hợp nhất ước đạt hơn 10.700 tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với cùng kỳ, lợi nhuận đạt 139 tỷ đồng. Đây được xem là “điểm tựa” quan trọng để ngành tự tin bước vào giai đoạn tăng tốc với những dự án có yêu cầu công nghệ và quản trị cao hơn.

Tuyến Bắc – Nam: Không chỉ là một dự án hạ tầng

Theo Tổng Giám đốc VNR Hoàng Gia Khánh, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi giao thông thuần túy. Dự án này kéo theo yêu cầu thay đổi toàn diện về tổ chức nhân sự, tiêu chuẩn công nghệ, phương thức vận hành và bảo trì. Nếu không chuẩn bị từ sớm, ngành đường sắt sẽ khó nắm bắt vai trò chủ động trong chuỗi giá trị của dự án.

Việc Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư cùng sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ được xem là “thời cơ vàng” để đường sắt Việt Nam thoát khỏi mô hình khai thác truyền thống, tiến tới kỷ nguyên vận tải tốc độ cao, xanh và số hóa. Ngay từ đầu năm 2026, VNR sẽ tập trung cho giai đoạn “chuẩn bị mềm”, bao gồm hoàn thiện thể chế, tái sắp xếp tổ chức và đào tạo nguồn nhân lực theo tiêu chuẩn quốc tế.

Động lực lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái đường sắt

Không dừng lại ở tuyến Bắc – Nam, năm 2026 còn là thời điểm tăng tốc của nhiều dự án quan trọng khác như tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, được kỳ vọng trở thành trục vận tải chiến lược kết nối logistics và liên vận quốc tế. Song song đó, VNR đang triển khai đề án xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, từ vận tải, quản lý hạ tầng đến công nghiệp đường sắt và chuyển giao công nghệ.

Dự án Tổ hợp công nghiệp đường sắt được xem là nền tảng giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu trong dài hạn, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành trong khu vực.

Bước ngoặt cho chiến lược phát triển dài hạn

Giới chuyên gia nhận định, nếu năm 2025 là giai đoạn “làm nền”, thì năm 2026 sẽ là thời điểm ngành đường sắt thực sự “vào guồng” của chu kỳ phát triển mới. Việc song song tái cơ cấu doanh nghiệp và chuẩn bị triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn cho thấy quyết tâm đưa đường sắt trở lại vị thế trụ cột trong hệ thống giao thông quốc gia, đóng vai trò quan trọng trong phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Các thông tin phân tích chuyên sâu về hạ tầng, quy hoạch và tác động thị trường từ các dự án giao thông trọng điểm sẽ tiếp tục được cập nhật tại
BRE